Wetenschaps- en techniekcommunicatie in kengetallen
Een eerste exercitie

Drs. K. van den Berg, M. de Lange, H. Westerhof (Stichting Nederland Kennisland), drs.ing. A.L. Loos, dr. R.R. Braam, Stichting Weten, Amsterdam, 2003.

Doel
Inventariseren, exploreren en definiëren van kengetallen over WTC. Het gaat in eerste instantie om het verkennen en in kaart brengen van bestaand kwalitatief en kwantitatief materiaal dat bij Stichting Weten voor handen is. In een volgende fase kunnen de kengetallen worden geoptimaliseerd. Dit leidt tot (jaarlijkse) monitoring van de kengetallen. De publicatie richt zich zowel op de politiek als op belanghebbenden.

Methode
Literatuuronderzoek, deskresearch.

Resultaat
In deze nulmeting worden zes velden onderscheiden, aansluitend op een internationaal gangbare indeling:

  • Overheid: speelt een belangrijke rol als coördinator en financier in het WTC-veld. Provincies en gemeenten verstrekken op regionaal en lokaal niveau subsidies. Relevante kengetallen hebben met name betrekking op de geldstromen;
  • Bedrijfsleven: R&D intensieve bedrijven zijn belangrijke leveranciers van WTC. Drie belangrijke vormen van activiteiten zijn: samenwerkingsverbanden (met scholen), sponsoring en prijsuitreikingen;
  • Kennisinstellingen: zijn de belangrijkste bron van wetenschappelijke en technische kennis. Publiekscommunicatie is voor hen belangrijk om een draagvlak in de maatschappij te creëren. Belangrijke kengetallen zijn de waardering van wetenschap (als beroep) en de mate van deelname door de instellingen aan communicatieactiviteiten zoals de WetenWeek.
  • Onderwijs: het lesprogramma informeert kinderen over wetenschap en techniek, eventueel ook via de buitenschoolse activiteiten. Belangrijke kengetallen zijn hier de interesse van scholieren in wetenschap en techniek en de keuze van bepaalde profielen;
  • Science centra en musea: kinderen en volwassenen kunnen hier op een laagdrempelige en speelse manier in aanraking komen met wetenschap en techniek. Kengetallen zijn gemakkelijk voorhanden, zoals het aantal bezoekers per jaar en de kosten/inkomsten per bezoeker;
  • Media: zij zijn als intermediair essentieel voor het bereiken van een breed publiek, kengetallen zijn onder andere de kijkcijfers van wetenschapsprogramma's en het aantal wetenschappelijke artikelen in de dagbladen.

Voor elk van deze velden zijn de actoren, doelstellingen en activiteiten besproken. Ook zijn de bijbehorende kengetallen voor zover bekend ingevuld.

Conclusies

  • Terwijl Nederland binnen Europa goed scoort als het gaat om belangstelling voor wetenschap en techniek (60% geïnteresseerden ten opzichte van 45% gemiddeld in Europa), is de kennis daarover bij de bevolking toch aan de lage kant (38% goed geïnformeerden, ten opzichte van 32% gemiddeld in Europa). Het is dan ook begrijpelijk dat 25% van de bevolking meer wil weten over wetenschap en techniek;
  • Zowel op Europees, landelijk en regionaal niveau speelt de overheid een rol in het WTC-veld, de financieringsstromen zijn echter ondoorzichtig;
  • WTC-initiatieven door bedrijven kennen verschillende vormen en vinden vaak plaats binnen samenwerkingsverbanden met scholen;
  • Kennisinstellingen en individuele wetenschappers hebben een grote verantwoordelijkheid met betrekking tot de WTC omdat zij als bron van kennis een essentiële rol spelen. De initiatieven van de kennisinstellingen lopen echter nogal eens uiteen en individuele wetenschappers vinden niet altijd even gemakkelijk de weg naar de media;
  • Het onderwijs is de basis waar kinderen bekend met en enthousiast voor de wetenschap en techniek gemaakt worden. Veel WTC activiteiten komen tot stand binnen samenwerkingsverbanden met onder meer bedrijven en kennisinstellingen
  • Science centra en musea bieden op een doelgroepgerichte wijze kinderen de mogelijkheid om zich op een speelse manier kennis te maken met wetenschap en techniek
  • Niet alleen de bron en de ontvanger van kennis zijn belangrijk, maar ook het kanaal via welke de kennis tot de mensen komt. TV en dagbladen blijken een belangrijke rol te spelen, maar ook het internet wordt steeds belangrijker zoals de Kennislink website ( www.kennislink.nl );
  • Uit deze nulmeting blijkt dat veel van de WTC relevante kengetallen al door diverse partijen worden verzameld. Daar waar ze nog ontbreken moeten ze in de toekomst worden ingevuld. Het is aan te bevelen een uitgebreidere monitoring bijvoorbeeld jaarlijks uit te voeren. Deze gegevens illustreren het nut van goede kengetallen voor WTC-beleid.
Download de publicatie.